مقدمه مؤلف
چندی پیش برای زدودن خستگی یک هفته‌ای محیط کار و روزمرگی‌های ناشی از دنیای ماشینی دل به طبیعت زده و به یکی از تفرجگاه‌های خارج از شهر رفته بودم.
هیاهو و شادی موج می‌زد. خانواده‌های زیادی به هر وسیله‌ای که بود خود را به آنجا رسانده بودند تا هم خستگی از تن بدر کنند و هم روابط خانوادگی را تحکیم بخشند. امّا صحنه‌هایی را شاهد بودم که برای من تکان‌دهنده بود در حالیکه شاید برای خیلی‌ها عادی شده بود. تعداد زیادی نوجوان در کنار خانواده‌هایشان قلیان می‌کشیدند و تأسف‌انگیز اینجاست که به هم تعارف هم می‌کردند.
یادم آمد بچه که بودیم گاهی افراد مسن فامیل دور هم جمع می‌شدند قلیان با تنباکوی خوانساری را به راه می‌کردند و معمولاً در قسمت تنگ آب قلیان چند مهره‌ یا شیء کوچک پلاستیکی می‌انداختند و وقتی از آن کام می‌گرفتند، اشیاء غوطه‌ور در آب به پایین و بالا می‌پریدند و نظر من و بچه‌های دیگر را بخود جلب می‌کرد، گاهی هم که برای دیدن این رقص مهره‌های غوطه‌ور در آب قلیان، کنارشان می‌نشستیم؛  وقتی می‌خواستیم دست‌مان را به تنگ قلیان نزدیک کنیم روی دست‌مان می‌زدند و دورمان می‌کردند و می‌گفتند که این کار زشتی است قلیان بد است. اما خودشان این کار زشت را انجام می‌دادند؛ خدا پدرشان را بیامرزد حداقل آنها ما را بر حذر می‌کردند. اما امروز و در پارک بزرگترها نه تنها آن را منع نمی‌کنند بلکه شاهدیم که والدین به فرزندان و فرزندان به والدین آن را به هم تعارف می‌کنند.بویژه که تنباکوی این قلیانها، مصنوعی است و خطرات کشیدن آن برای سلامتی بمراتب بیش از تنباکوی معمولی است.
این روند شوم که حدود یک دهه است به صورت چشمگیر در بین جوانان و خانواده‌ها مرسوم شده هشداری است نسبت به تثبیت یک تفکر ناسالم و چرخه‌ی معیوب در آینده جوانان‌مان.
پس والدین، چرا؟!؟!
بی‌هیچ تردید شروع بدبختی‌های بشری از سیگار و دیگر مواد دُخانی است. سیگار دریچه‌ای برای ورود به عرصه اعتیادهای سنگین‌تر است.
دخانیات سلامت بشریت را به شدت تهدید می‌کند و این شاید معلول زندگی ماشینی و رودررویی با دنیای صنعتی و قدیمی باشد. بنا به آمار سازمان جهانی بهداشت یک و نیم میلیارد سیگاری در جهان وجود دارد که بیش از هشتاد درصد آن متعلق به کشورهای در حال توسعه است.
استعمال دخانیات پدیده‌ای زیانبخش برای سلامت عمومی است و در حقیقت می‌توان آن را مهمترین آسیب برای سلامت عمومی دانست تعداد مرگ‌های ناشی از کشیدن سیگار در ایران حدود 50.000 مورد در سال تخمین زده می‌شود که به طور چشمگیری بالاتر از سایر دلایل اختصاصی مرگ است.
سیگار به عنوان مواد مخدر قانونی شناخته می‌شود این در حالی است که این ماده از نظر آسیب‌رسانی به جامعه با دیگر مواد مخدر تفاوتی ندارد بهتر است بدانیم که اکثر معتادان به مواد مخدر، اعتیاد خود را با سیگار آغاز کرده‌اند و این در شرایطی است که متأسفانه دسترسی به سیگار در جامعه به سهولت امکان‌پذیر است و به راحتی می‌توان سیگار کشید.
هر گاه رشد روانی فرد به موازات رشد جسمی‌اش انجام نگیرد «بعضی از والدین فقط به رشد جسمی فرزندانشان توجه دارند و از رشد روانی و روحی او غافل می‌شوند.» شخصیت فرد تکامل و قوام پیدا نمی‌کند و فرد در معرض و هجوم بیماری‌ها و اختلالات روانی قرار می‌گیرد و به فردی بی‌اراده، تلقین‌پذیر و بی‌عاطفه تبدیل می‌شود و در این زمان است که در معرض خطر کجروی و انحراف واقع می‌شود که اعتیاد به مواد مخدر و سیگار یکی از این انحرافات می‌باشد این گونه افراد به دلیل عدم تکوین شخصیت، نمی‌توانند ارزش‌های اخلاقی را بپذیرند و به آسانی نمی‌توانند خود را با محیط سازش دهند در نتیجه زمینه مناسبی برای اعتیاد به مواد مخدر در چنین افرادی به وجود می‌آید. در بعضی مواقع هم اگر مصرف برای فرد مثبت باشد یعنی از رفتارش احساس لذت و رضایت درونی کند برای تکرار مجدد آن اقدام می‌کند. شاید اولین بار مصرف در مهمانی یا مجالس خاصی بوده است در چنین شرایطی فرد سعی دارد خود را در آن شرایط مشابه قرار دهد تا همان خاطرات را تداعی و تکرار کند.
امروزه به نظر می‌رسد با گسترش مراکز فروش سیگار در تمامی کیوسک‌های مطبوعات و مغازه‌های خواروبارفروشی، کم‌کم از قبح این عمل کاسته می‌شود و برای جوان به عنوان یک عامل بزرگ در رفع حقارت‌ها تبدیل می‌شود.
تعداد زیادی از کارشناسان مسائل اجتماعی و تربیتی بر این عقیده‌اند که آنچه گرایش جوانان به استعمال سیگار عنوان می‌شود ریشه این پدیده اجتماعی را در معضل بیکاری و فرار از تبعات منفی ناشی از آن می‌دانند.
متأسفانه بعضی از جوانان برای پر کردن اوقات فراغت به تفریحات غیرسالم از جمله کشیدن سیگار روی می‌آورند. گاه نیز فرد برای ابراز شخصیت و اعلام موجودیت و برای آن که کانون توجه دیگران قرار گیرد سیگار به دست می‌گیرد در این زمینه بعضی از تبلیغات رسانه‌ای هم بی‌تأثیر نیست. زیرا جوانان از فیلم‌ها هم تأثیر می‌گیرند. دلایل مختلفی برای کشیدن سیگار وجود دارد در کتاب پیله بیهودگی و اعتیاد و انواع مواد مخدر، دلایل متعددی در رابطه با گرایش مواد مخدر ذکر کرده‌ام که من‌حیث‌المجموع در مورد سیگار هم صدق می‌کند. اگر به سیگار کشیدن هم از منظر یک عادت ناپسند توجه داشته باشیم می‌توانیم موارد ذکر شده را هم نسبت به سیگار بکار برد.
مصرف سیگار هم به نوعی اعتیاد است. امّا به دلیل مقبولیت آن یا به خاطر جو حاکم بر جوامع و حضور کارخانجات دخانیات و عدم آگاهی افراد، مصرف‌کنندگان سیگار را به عنوان بیمار ارزیابی نمی‌کنند. قابل ذکر است که سیگار می‌تواند پله‌های ابتدایی یک روند و حرکت مخرب و شوم و غیرقابل جبران باشد.
سیگار کشیدن در حالی که به رایج‌ترین رفتار پرخطر در بین جوانان تبدیل شده است. هنوز به طور جدی با هیچ ممانعت قانونی روبرو نیست و با وجود آثار زیانبار آن بر روی جوانان دولت‌ها فشار چندان زیادی برای محدودسازی مصرف آن انجام نمی‌دهند و این امر به خاطر وابستگی آنان به درآمدی است که از راه مالیات بر سیگار کسب می‌کنند به عبارت دیگر کمتر کشوری برای منع مصرف سیگار عزم جدّی دارد و تنها به نصب برچسب‌های اخطار و هشدارهای بهداشتی بر روی پاکت مواد دُخانی بسنده کرده‌اند.
طی سال‌های اخیر با گسترش روزافزون مصرف دخانیات در میان جوانان، مسئولان نیز سعی نموده‌اند تا با تصویب لوایح و قوانین مدنی سعی در جلوگیری از گسترش اعتیاد و رفتار پرخطر مصرف سیگار، در بین جوانان نمایند. از جمله می‌توان به لایحه ممنوعیت فروش دُخانی به افراد زیر هجده سال اشاره کرد.
سؤال اینجا است که آیا این قوانین و لوایح رعایت می‌گردد؟
امّا بهتر است بدانیم که برای جلوگیری از شیوع مصرف سیگار در جوانان، اشتغال‌زایی و ایجاد تفریحات سالم بهترین راهکار است و در مرحله فردی مهمترین راه پیشگیری از این مشکل شناخت علل گرایش به استعمال سیگار و در نهایت ارتقاء میزان آگاهی و نگرش مردم به ویژه قشر جوان و نوجوان آسیب‌پذیر جامعه در مورد مضرّات سیگار می‌باشد.
در این مقال سعی کرده‌ام مطالبی را که از دوستان و اساتید خود آموخته‌ام را با روشی ساده مبتنی با اصل تمایل درونی فرد، روشن‌بینی (شناخت و آگاهی) و صداقت که در شش مرحله، برنامه‌ریزی گردیده  را پیشکش نمایم. و اصلاً سعی ندارم شیوه‌های درمانی متعددی که در رابطه با قطع مصرف نیکوتین مطرح شده است را رد یا تایید نمایم.
تمامی کسانی که در حوزه رهایی جوانان از قید و بندها به جامعه جهانی خدمت می‌کنند و با نیّتی بشردوستانه و هدف رهایی جوانان پا به این عرصه نهاده‌اند؛ به تک‌تک آنها ادای احترام می‌نمایم. بهتر است بدانیم به اندازه تمامی افرادی که به هر نوع ماده مخدر و دُخانی اعتیاد دارند روش برای قطع مصرف وجود دارد، و همه راه‌ها در نهایت به منظور جلوگیری و قطع مصرف پیشنهاد شده‌اند و هر کس با توجه به شرایط خود یا میزان آگاهی‌اش یا بنا به توصیه دیگران یکی را برمی‌گزیند.
انجمن‌های دوازده قدمی، کنگره شصت، سازمان‌های مردم‌نهاد(NGO)، مراکز بازپروری، بهزیستی، ستاد مبارزه با مواد مخدر، آسیب‌شناسی شهرداری، همه و همه در تلاشند تا روشی را ارائه دهند که تأثیرگذارتر و مثمر ثمرتر باشد شما مختارید به هر طریقی که تمایل دارید قطع مصرف کنید و به دنبال راهی باشید که بتوانید به واسطه آن در ترک باقی بمانید. بعد از مطالعه این کتاب شما هم دلایل خوبی برای قطع مصرف پیدا خواهید کرد. با اراده و انگیزه‌ای که در درونتان ایجاد شده زمانی را مشخص کنید و شش مرحله پیشنهادی ما را به کار گیرید مطمئناً از این هدیه بهبودی و رهایی، هم خود و هم دیگران بهره‌مند خواهند شد. امید است که همگی در این خیر همگانی سود معنوی عایدمان گردد.
از تمام کسانی که مرا در خلق این اثر یاری نموده‌انده از جمله راهنمایی رامین عزیز و مشاوره آقای دکتر خداشاهی، آقای دکتر رحیمی، دوست خوبم آقای حسین امینی دوست و همراه همیشگی‌ام سرکارخانم فاضلی و همچنین خواهر بزرگوارم سرکارخانم سلمی دشتی که در خلق آثارم همواره از حمایت‌های معنوی و کارشناسانه‌شان بهره جسته‌ام مراتب قدردانی و سپاسگزاری‌ام را اعلام می‌دارم.
مجتبی دشتی